Większość polskich palaczy deklaruje chęć rzucenia palenia, a wielu z nich podejmuje próby zerwania z nałogiem. Mimo że zachorowalność i umieralność z powodu chorób odtytoniowych należą do najwyższych na świecie, brakuje kompleksowego wsparcia dla palaczy. Naszym celem było zbadanie, jak Polacy, w tym osoby chore, radzą sobie z rzucaniem papierosów i jakie są ich motywacje do rzucenia palenia.
W badaniu zastosowano metodę doboru próby swobodnej. Osoby uczęszczające do kilku placówek służby zdrowia zostały przebadane pod kątem prób rzucenia palenia. Byłych palaczy zdefiniowano jako osoby palące wcześniej co najmniej jednego papierosa dziennie, które nie palą już od co najmniej miesiąca.
Próby rzucenia palenia definiowano jako powstrzymywanie się od palenia papierosów przez co najmniej jeden dzień. Za pomocą kwestionariusza zebrano dane dotyczące danych socjodemograficznych, używania tytoniu, zachowań związanych z rzucaniem palenia i przyczyn rzucenia palenia od 618 osób (385 byłych i 233 aktualnych palaczy), które spełniały te kryteria.
Do porównania proporcji użyto testu chi kwadrat
W całej badanej populacji 77% palaczy podejmowało samodzielne próby rzucenia palenia i podobny odsetek (76%) stosował metodę “zimnego indyka” przy rzucaniu palenia. Obecni palacze częściej niż byli palacze korzystali z jakiejś formy pomocy (p = 0,0001), głównie z nikotynowej terapii zastępczej (68%). Najważniejszymi powodami rzucenia palenia były: ogólna troska o zdrowie (57%), osobiste problemy zdrowotne (32%) i względy społeczne (32%).
Jednak 41% palaczy, których do rzucenia palenia skłoniły osobiste problemy zdrowotne związane z paleniem tytoniu, nie dostrzegało związku między tymi dwoma czynnikami. Niewielki odsetek byłych palaczy (3%) powstrzymujących się od palenia papierosów przez okres dłuższy niż rok nie był przekonany o własnej skuteczności w utrzymaniu abstynencji.
Większość polskich palaczy, w tym pacjentów z chorobami odtytoniowymi, podejmuje próby rzucenia palenia bez pomocy w tym zakresie, dlatego istnieje potrzeba szerszej profesjonalnej pomocy dla nich. Brakuje również ogólnej informacji o zagrożeniach związanych z paleniem tytoniu i konieczne są dalsze kampanie antytytoniowe w mediach.
Wreszcie, należy poświęcić więcej uwagi byłym palaczom i warto przeprowadzać okresowe badania dotyczące nałogu palenia
Przed upadkiem komunizmu Polska miała najwyższy na świecie poziom konsumpcji tytoniu, co skutkowało ekstremalnym poziomem chorób odtytoniowych [1]. Przemiany demokratyczne i narodowe kampanie zdrowotne, które rozpoczęły się w Polsce na początku lat 90. ubiegłego wieku, wpłynęły na pozytywne zmiany w stylu życia polskiego społeczeństwa.
W konsekwencji zmniejszyła się zachorowalność i umieralność z powodu tytoniu, choć nadal należą one do najwyższych na świecie, zwłaszcza z powodu raka płuca [2, 3]. Było to bezpośrednio związane ze stopniowym i stałym zmniejszaniem się konsumpcji tytoniu [2, 4, 5]. W ogólnej populacji dorosłych mężczyzn odsetek osób codziennie palących zmniejszył się z 52% w 1990 r. do 39% w 2000 r., a u kobiet odpowiednio z 26% do 24%, jednak w latach 2002-2005 tendencja ta nie była już tak wyraźna i wynosiła 38% palaczy wśród mężczyzn i 25,6% wśród kobiet [6].
Równocześnie odsetek byłych palaczy w latach 1990-1993 wzrósł po dekadzie z 14% do 20% [5, 7]. Szacuje się, że tylko jedna kampania antynikotynowa “Rzućmy palenie razem”, prowadzona corocznie od 1991 r. w listopadowy “Dzień bez Papierosa”, spowodowała, że w latach 1991-2003 rzuciło palenie około 2,5 mln osób [dane niepublikowane Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii i Instytutu Onkologii, Warszawa].
Badania ankietowe przeprowadzone na zlecenie
Cancer Commission of the EU wykazały, że w 1998 roku Polska miała najbardziej rozwiniętą postawę antynikotynową wśród krajów europejskich, a chęć rzucenia palenia deklarowało około 70% palaczy [8]. Jednak dla większości palaczy rzucenie nałogu jest procesem trudnym. Większość palaczy wielokrotnie podejmuje próby rzucenia palenia, przechodząc przez wielokrotne okresy nawrotów i remisji [9].
Dlatego też, oprócz działań profilaktycznych mających na celu zmniejszenie rozpowszechnienia palenia, wysiłki w zakresie kontroli tytoniu powinny koncentrować się na udzielaniu palaczom profesjonalnej pomocy w rzucaniu palenia. Niestety, dostęp do profesjonalnego leczenia uzależnienia od tytoniu jest w Polsce dość ograniczony.
Pomimo utrzymującego się wysokiego rozpowszechnienia palenia tytoniu, brakuje poradni oferujących wsparcie w rzucaniu palenia [10]. Kolejnym problemem jest niewystarczające zaangażowanie polskich lekarzy w leczenie pacjentów uzależnionych od tytoniu. Dotychczas zbyt duża część z nich nie posiada odpowiedniej wiedzy na temat metod zaprzestania palenia i ma niskie umiejętności w leczeniu palaczy. W konsekwencji lekarze starają się unikać jakichkolwiek profesjonalnych działań, koncentrując się na minimalnej interwencji i sporadycznie wspierając swoich pacjentów emocjonalną zachętą do rzucenia palenia [10]. Więcej informacji na stronie internetowej https://www.dama.cz/clanek/nekuracke-restaurace-maji-prokazatelne-lepsi-vliv-na-lidske-zdravi
Pusto :(